Zeolit Nedir?

• Kimyasal yapı:
  Aluminyum (Al), silisyum (Si), oksijen (O) ve alkali/alkali toprak metallerinden oluşur.

• Kristal yapı:
  Bal peteği gibi kanallı ve gözenekli bir yapı.

• Temel özellikleri:

  • Yüksek iyon değişim kapasitesi

  • Güçlü adsorpsiyon (tutma) yeteneği

  • Moleküler elek özelliği

  • Isıya ve kimyasallara dayanıklı

Zeolit Nasıl Oluşur?

• Volkanik küllerin, alkali göl veya deniz ortamlarında kimyasal değişime uğramasıyla oluşur.

• Genellikle:

  • Tüfler

  • Bazaltik kayaçlar ile birlikte bulunur.

Başlıca Zeolit Türleri

Doğal Zeolitler

• Klinoptilolit (en yaygın ve ticari değeri en yüksek)

• Heulandit

• Mordenit

• Chabazit

Türkiye’de en yaygın olan: Klinoptilolit

Sentetik Zeolitler

• Zeolit A, X, Y (özellikle deterjan ve petrokimya sektöründe)

• Kontrollü gözenek boyutları nedeniyle endüstride çok tercih edilir.

Türkiye’de Zeolit

• Türkiye, dünya zeolit rezervleri açısından çok zengindir.

• Başlıca yataklar:

  • Balıkesir – Bigadiç

  • Manisa – Gördes

  • Kütahya

  • Nevşehir – Kapadokya

  • Ankara – Polatlı

• Çoğunlukla klinoptilolit türündedir.

Kullanım Alanları

Çevre ve Tarım

• Su arıtımı (ağır metal, amonyum giderimi)

• Atık su ve içme suyu arıtma

• Tarımda:

  • Toprak düzenleyici

  • Gübre verimliliğini artırıcı

  • Hayvan yem katkısı

Sanayi

• Petrokimya (katalizör)

• Deterjan sanayi (fosfat yerine)

• Gaz ayırma ve kurutma

• Beton ve çimento katkısı

Diğer Alanlar

• Kedi kumu

• Koku giderici

• Radyoaktif madde tutucu

• Tıbbi ve kozmetik uygulamalar (özellikle klinoptilolit)

Zeolit Madenciliği

• Genellikle açık ocak işletmeciliği ile çıkarılır.

• İşleme aşamaları:

  1. Kırma

  2. Eleme

  3. Öğütme

  4. Aktivasyon (bazı uygulamalar için)

Avantajları / Dezavantajları

Avantajlar

• Doğal ve çevre dostu

• Yeniden kullanılabilir

• Çok yönlü kullanım

Dezavantajlar

• Saflık ve kalite yataktan yatağa değişir

• Yanlış kullanımda (özellikle tarımda) aşırı doz zararlı olabilir.